OWOCE W DIECIE DZIECKA

Owoce czyli produkty pełne witamin, antyoksydantów i minerałów, ale również i cukru. Czy niemowlęta i małe dzieci mogą zajadać się owocami bez limitu? Ile porcji dziennie owoców można podać maluchowi? W jakiej formie podawać – czy surowe czy może w postaci przecierów i soków? A co z suszonymi i liofilizowanymi owocami? O tym i nie tylko przeczytacie w artykule dotyczącym owoców w diecie małych dzieci.

Co znajdziemy w owocach?

Owoce to przede wszystkim cenne źródło witamin, składników mineralnych, polifenoli o działaniu przeciwzapalnym, błonnika wspomagającego pracę jelit oraz wody. Przykładowo owoce jagodowe zawierają duże ilości antocyjanów o właściwościach przeciwutleniających, a owoce o kolorze żółtym i pomarańczowym są pełne karotenoidów. Owoce stanowią również źródło cukrów prostych, co sprawia, że należy kontrolować ich spożycie.

Kiedy można wprowadzić owoce do diety dziecka?

Owoce można wprowadzić już na początku rozszerzania diety (około 6 miesiąca życia), najlepiej jednak zacząć od wprowadzania warzyw, które z uwagi na swój gorzki smak są mniej akceptowalne.

Wprowadzanie owoców zaczynamy od niewielkich ilości, stopniowo zwiększając ich ilość. Na początku podajemy je pojedynczo i obserwujemy reakcję dziecka – czy nie pojawiły się objawy alergii bądź nietolerancji pokarmowej.

Ile porcji owoców możemy podać niemowlakom i małym dzieciom?

Ilość owoców, które podamy maluszkowi zależy od ilości posiłków, które dostaje. Dzieci w wieku 6-8 miesięcy powinny otrzymywać ok. 2-3 posiłki stałe plus ok. 2 przekąski. W takiej sytuacji 1 posiłek stały powinien zawierać porcje owoców, a pozostałe 2 posiłki stałe powinny zawierać warzywa. Druga porcja owoców może być podana w formie przekąski. Dzieci w wieku 9-12 miesięcy powinny otrzymywać ok. 3-4 posiłki stałe plus ok. 2 przekąski. W takiej sytuacji 1-2 posiłki stałe mogą zawierać porcje owoców, a pozostałe powinny zawierać warzywa. Dodatkową porcje owoców można podać w formie przekąski.

Generalnie dzieci w okresie niemowlęcym mogą otrzymywać owoce i warzywa w podobnych proporcjach – przykładowo jeśli dziecko otrzymuje 4 dodatkowe posiłki to w 2 mogą być owoce, a w 2 warzywach. Po 2 roku życia powinno się dążyć do tego, by w diecie przeważały warzywa (3-4 porcje warzyw do 1-2 porcji owoców).

Nie ma zaleceń co do gramatury owoców, które może otrzymać małe dziecko. Zależy to od wielu czynników, m.in. od wagi, zapotrzebowania, od tego jak wygląda dieta dziecka. Właściwie jeśli dziecko jest zdrowe, ma prawidłową wagę i wraz z dietą otrzymuje różne produkty to nie trzeba się martwić o ilość owoców.

Czy zbyt duża ilość owoców może zaszkodzić?

Właściwie to nie tylko owoce, ale też inne produkty mogą być podawane w nadmiarze. Najlepiej trzymać się zasady aby owoce nie występowały w każdym posiłku (a np. w 1-2 posiłkach plus ewentualnie jako przekąska).

Jeśli dzieci będą dostawać za dużo owoców w formie przekąski, między posiłkami to może to przyczyniać się do tego, że będą grymasić podczas głównych posiłków i nie będą zjadać pełnowartościowych posiłków, a to może prowadzić do niedoboru innych ważnych składników odżywczych.

Owoce są źródłem cukrów prostych, więc zbyt duża ilość owoców może prowadzić do zwiększonej masy ciała, próchnicy zębów, a także zwiększać ryzyko nadwagi, otyłości, cukrzycy typu 2 i chorób dietozależnych w późniejszym wieku dziecka.

W jakiej formie podawać owoce?

Najlepiej jeśli owoce będą podawana w formie surowej i ze skórką, ponieważ w takiej formie dostarczą najwięcej składników odżywczych i błonnika. Ponadto dzieci poznają kształt oraz konsystencję danego owocu i uczą się gryzienia. Produkty podane w takiej formie powodują, że dziecko operuje językiem, dziąsłami i zębami i ma to wpływ na prawidłową wymowę dziecka.

Owoce podajemy w formie dostosowanej do możliwości dziecka. Początkowo powinniśmy zacząć od owoców miękkich, które dziecko będzie w stanie rozgnieść dziąsłami. Ewentualnie można zacząć od owoców przecieranych bądź musów, ale docelowo należy dążyć do podawania owoców w kawałkach. Początkowo niektóre owoce można lekko podpiec, podgotować lub zetrzeć (np. jabłka, twarda gruszka, brzoskwinia).

Należy pamiętać, że owoce przetworzone (musy, przeciery, tubki, soki) to nie to samo co owoce w postaci surowej, nieprzetworzonej. Obróbka termiczna (gotowanie, pieczenie), a także krojenie, przecieranie, rozdrabnianie pozbawia wielu składników odżywczych (w tym witamin, minerałów i błonnika), co sprawia, że produkt jest mniej wartościowy.

Jakie owoce wybrać? Czy są owoce przeciwskazane?

Nie ma owoców przeciwskazanych w diecie dziecka (z wyjątkiem sytuacji, gdy występuje reakcje alergiczna na jakiś owoc). Najlepiej jednak wybierać owoce lokalne i sezonowe. Latem i wiosną warto więc sięgać po truskawki, maliny, borówki, wiśnie, czereśnie, brzoskwinie, arbuza, a jesienią i zimą po jabłka, banany, owoce cytrusowe, a także mrożonki. Ważna jest również różnorodność – proponujmy różne owoce, o różnych barwach. Przykładowo – jeżeli rano maluch zjadł owsiankę z borówkami to na podwieczorek możemy podać banana lub brzoskwinię.

Dowody naukowe i zalecenia ekspertów podkreślają również, że nie ma też potrzeby opóźniania wprowadzania owoców o właściwościach alergizujących, takich jak truskawki.

Czy owoce można podawać również na podwieczorek i kolacje?

Nie ma przeciwskazań do podawania owoców zarówno na podwieczorek, jak i na kolację. Zdrowe i prawidłowo rozwijające się dziecko może spożywać owoce o każdej porze dnia – o ile nie są podawane w każdym posiłku. Owoce można podać również na czczo, ale najlepiej jeśli będą one elementem posiłku, czyli przykładowo jeśli będzie to kaszka lub owsianka z owocami.

Ważne jest aby obserwować malucha, ponieważ mogą być sytuacje, że owoce na kolację będą powodować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego – bóle brzuszka, kolki i inne objawy wywołujące płacz i dyskomfort u dziecka.

Czy małym dzieciom można podawać owoce suszone i liofilizowane?

Owoce suszone, jak i liofilizowane mogą stanowić zdrowy element diety dziecka – o ile w swoim składzie nie zawierają dodatku cukru i konserwantów. Owoce w takiej postaci są bogatym źródłem witamin, składników mineralnych, przeciwutleniaczy i błonnika, ale zawierają też dużo cukru dlatego nie powinny codziennie zastępować świeżych owoców. Po owoce suszone i liofilizowane (zwłaszcza jagodowe) szczególnie warto sięgać zimą i jesienią, czyli poza sezonem na świeże owoce. Najlepiej jeśli będą elementem posiłku, np. jako dodatek do owsianki, kaszki, koktajlu, ciasteczek lub innego deserku. Od czasu do czasu można je podać w formie przekąski.

Niektóre suszone owoce mogą być pomocne przy różnych infekcjach lub dolegliwościach. Przykładowo suszone śliwki sprawdzą się w leczeniu zaparć, żurawina w infekcjach dróg moczowych, a suszone morele korzystnie wpływają na pracę nerek.

Więcej o owocach liofilizowanych przeczytacie w artykule poniżej:

https://mpsj.pl/dietetyk/owoce-liofilizowane/

Czy można podawać dzieciom tubki owocowe?

Tubki owocowe nie są ani zalecane ani przeciwskazane. Dużo lepszym wyborem będą owoce w kawałkach lub ewentualnie od czasu do czasu musy i przeciery przygotowane własnoręcznie. Zbyt długie podawanie owoców w formie papkowatej może niekorzystnie wpływać na prawidłową wymowę dziecka w przyszłości. Ponadto bardzo często dzieci, które dostają owoce w formie tubki nie chcą później sięgać po owoce w formie nieprzetworzonej, a te zawierają więcej wartości odżywczych. Tubki owocowe są przede wszystkim źródłem cukrów prostych i bardzo często pozbawione błonnika lub zawierają go w niewielkiej ilości. Takie tubki mogą się sprawdzić w sytuacjach „awaryjnych” np. w podróży lub gdy nie mamy nic innego pod ręką, a dziecko jest głodne.

Czy można podawać dzieciom soki owocowe?

Dzieciom do ukończenia 1 roku życia nie powinno się podawać soków owocowych. Dzieciom po ukończeniu 1 roku życia można podać sok jako element posiłku lub przekąskę. Dzieciom w wieku 1-3 lat można maksymalnie podać pół szklanki soku dziennie (120 ml), dzieciom w wieku 4-6 lat około ¾ szklanki soku dziennie (180 ml), a dzieciom starszym i nastolatkom szklankę soku dziennie (240 ml).

Należy jednak preferować owoce w całości, a soki nie powinny pojawiać się codziennie w diecie małego dziecka. Zjedzenie owocu powoduje dłuższe uczucie sytości, a wypicie soku o podobnej kaloryczności nie daje tego samego wrażenia, ponieważ sok zawiera mniej błonnika.

Soki nie powinny służyć do zaspokojenia pragnienia. Nie należy podawać soku w celu nawodnienia dzieciom, które nie chcą pić wody. W takim przypadku można spróbować dodatku owoców do wody lub przygotować kompot z sezonowych owoców bez cukru i zachęcać do picia wody. Ponadto owoce w całości zawierają duże ilości wody, zwłaszcza arbuzy i melony i również mogą nawadniać organizm.

Co gdy dziecko odmawia owoców? Czy można zastąpić sokami i musami?

Nie należy się zrażać w przypadku gdy dziecko odmawia owoców, a proponować nawet kilkanaście razy. Jest wiele rodzajów owoców, więc możliwe, że nasz maluch znajdzie taki, który szczególnie przypadnie mu do gustu. Jeśli maluch odmawia owoców jako przekąski to można spróbować podawać jako element posiłku (np. dodatek do jaglanki, owsianki, kaszki). W przypadku dalszej odmowy lepszą opcją niż soki i musy będą koktajle, które będą miały podobną konsystencję, a ponadto będą dostarczać białka i tłuszczy (np. zmiksować banana z jogurtem i orzechami lub masłem orzechowym).

Istnieje ryzyko, że podawanie soków i musów zamiast owoców może pogłębić niechęć dziecka do owoców podawanych w postaci nieprzetworzonej.

Z czym nie należy łączyć owoców?

Owoce możemy łączyć z jakimikolwiek innymi produktami.

Jak owoce wpływają na wypróżnienie?

Owoce podawane w formie nieprzetworzonej, ze skórką (np. jabłka, gruszki) oraz owoce pestkowe (np. maliny, truskawki, porzeczki) zawierają duże ilość błonnika (zwłaszcza pektyn), który reguluje pracę jelit i zapobiega zaparciom.

Czy owoce można popijać wodą?

Nie ma przeciwskazań do tego aby popijać owoce wodą. Jeśli dziecko je owoce i chce napić się wody to nie należy odmawiać jej podania. Popijanie owoców wodą może przyspieszyć perystaltykę jelit i powodować szybsze wypróżnienie, ale jeśli dziecko nie odczuwa przy tym bólów brzuszka to nie musimy się obawiać, że ta reakcja może w jakikolwiek sposób szkodzić.

Bibliografia

  1. Szajewska H, Socha P, Horvath A i wsp. Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne Pediatria 2021; 18: 7-24.
  2. Jarosz M. Zasady prawidłowego żywienia dzieci i młodzieży oraz wskazówki dotyczące zdrowego stylu życia. Instytut Żywności i Żywienia Warszawa 2008.


Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *